StafylokokkeninfectiesStafylokokkeninfecties zijn infecties die worden veroorzaakt door stafylokokken, een veelvoorkomende Gram-positieve bacterie.Stafylokokken worden meestal gevonden in de neus en op de huid van 20 tot 30% van alle gezonde volwassenen (en minder vaak in de mond, de melkklieren, de urinewegen, de geslachtsorganen, het darmkanaal en de bovenste luchtwegen) en richten onder normale omstandigheden geen schade aan. Bij een huidbeschadiging of een andere verwonding kunnen de bacteriën echter door de verdedigingslinie van het lichaam dringen en een infectie veroorzaken.
Gevoelig voor stafylokokkeninfecties zijn onder anderen pasgeborenen, patiënten met chronische ziekten (vooral longziekten, diabetes mellitus en kanker), patiënten met huidaandoeningen en operatiewonden en patiënten van wie het afweersysteem is verzwakt door corticosteroïden, bestraling, immunosuppressieve geneesmiddelen of middelen tegen kanker.
SymptomenStafylokokken kunnen overal in het lichaam infectie veroorzaken en de symptomen zijn afhankelijk van de plaats van infectie. De infectie kan licht of levensbedreigend zijn. In het algemeen ontstaan er bij stafylokokkeninfecties met pus gevulde uitstulpingen, zoals abcessen en steenpuisten (furunkels en karbunkels). Stafylokokken kunnen door het bloed worden verplaatst en kunnen abcessen veroorzaken in inwendige organen, zoals de longen, en kunnen tevens infecties veroorzaken van de botten (osteomyelitis), de binnenwand van het hart en de hartkleppen (endocarditis). Stafylokokken infecteren vaak de huid. Stafylokokkenabcessen op de huid verschijnen als warme, met pus gevulde uitstulpingen onder het huidoppervlak. Vaak barsten ze open als een puist en loopt de pus weg over de huid. Stafylokokken kunnen ook een infectie veroorzaken, die zich onderhuids verspreidt.
Twee zeldzame maar bijzonder ernstige huidinfecties door stafylokokken zijn toxische epidermale necrolyse.
en het
scalded skin syndrome (secundaire erytrodermie bij pasgeborenen).
, waarbij een groot deel van de bovenste huidlaag in vellen loslaat.
Moeders die borstvoeding geven, kunnen borstinfecties (mastitis) door stafylokokken krijgen, waarbij in ernstige gevallen abcessen kunnen ontstaan.
Stafylokokkenpneumonie is een ernstige infectie.
Vooral patiënten met chronische longziekten (zoals chronische bronchitis en emfyseem) en mensen die recentelijk van een griep zijn genezen, lopen risico. Stafylokokkenpneumonie veroorzaakt vaak hoge koorts en ernstige longklachten, zoals kortademigheid, snelle ademhaling en hoesten waarbij veel sputum wordt opgegeven. Bij pasgeborenen en soms bij volwassenen kan stafylokokkenpneumonie longabcessen en infectie van de longvliezen (pleura) veroorzaken. Door deze laatste complicatie, die pleura-empyeem wordt genoemd, verergeren de ademhalingsproblemen die door de longontsteking worden veroorzaakt. Hoewel een stafylokokkeninfectie van het bloed (stafylokokkensepsis) meestal ontstaat als gevolg van een stafylokokkeninfectie in een ander deel van het lichaam, kan de bron ook een geïnfecteerd intraveneus instrument zijn, zoals een katheter, die de stafylokokken rechtstreeks toegang tot de bloedbaan verschaft. Stafylokokkensepsis is een veelvoorkomende complicatie bij ernstig verbrande patiënten. Kenmerkend voor sepsis is een blijvende, hoge koorts en soms shock.
De aanwezigheid van stafylokokken in de bloedbaan kan leiden tot infectie van de binnenwand van het hart en de hartkleppen (endocarditis).
Dit komt onder andere voor bij gebruikers van intraveneuze drugs. De infectie kan de hartkleppen snel beschadigen en leiden tot hartfalen en de dood. Botinfecties (osteomyelitis) komen voornamelijk voor bij kinderen, maar kunnen ook bij ouderen voorkomen, vooral bij patiënten met diepe huidzweren (decubitus). Botinfecties veroorzaken rillingen, koorts en pijn in de botten. De huid boven het geïnfecteerde bot wordt rood en zwelt op en er kan vocht ophopen in delen van het gewricht waar de bacteriën zijn binnengedrongen. De plaats van infectie kan pijnlijk zijn en de patiënt heeft meestal koorts. Soms kan met röntgenstralen of met een scan een geïnfecteerd gebied zichtbaar worden gemaakt, maar meestal zijn deze gegevens bij het stellen van een eerste diagnose niet erg bruikbaar.
Een stafylokokkeninfectie van de darmen veroorzaakt vaak koorts, een opgezwollen, bolle buik, een belemmering van de normale darmpassage (ileus) en diarree. De infectie komt het meest voor bij patiënten in ziekenhuizen, vooral bij patiënten die een buikoperatie hebben gehad of met antibiotica zijn behandeld.
Een operatie vergroot het risico op stafylokokkeninfectie. De infectie kan abcessen of uitgebreid weefselversterf op de plaats van de hechtingen veroorzaken. Zulke infecties treden meestal een paar dagen tot enkele weken na een operatie op.
BehandelingVoor de meeste huidinfecties zijn orale antibiotica, zoals antibiotica uit de cloxacillinegroep of erytromycine afdoende. Bij ernstigere infecties, vooral infecties van het bloed, is intraveneus antibioticagebruik nodig, soms tot zes weken.
De keuze van een antibioticum hangt af van de plaats van infectie, de ernst van de ziekte en welk antibioticum de betreffende bacteriën het best bestrijdt. Meticillineresistente
Staphylococcus aureus (MRSA) is resistent voor de meeste gebruikelijke antibiotica en vormt daardoor een groot probleem. De bacterie komt in toenemende mate voor en concentreert zich in de ziekenhuizen. Vancomycine is een van de weinige antibiotica tegen meticillineresistente
Staphylococcus aureus. Deze bacterie kan in ziekenhuizen voor extra complicaties zorgen. In Nederland is het beleid erop gericht MRSA uit de ziekenhuizen te weren. Patiënten uit buitenlandse ziekenhuizen worden hierop door middel van kweken gescreend.